W 2025 roku Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) opublikowało pierwszy w swojej historii dokument w całości poświęcony relacji między zdrowiem psychicznym a chorobami układu sercowo-naczyniowego – 2025 ESC Clinical Consensus Statement on Mental Health and Cardiovascular Disease (European Heart Journal, 2025). Dokument, opracowany przez międzynarodowy zespół pod przewodnictwem prof. Héctora Bueno i prof. Christi Deaton, został poparty przez europejskie towarzystwa psychologiczne i psychiatryczne.
To istotny sygnał: zdrowie psychiczne przestaje być traktowane jako temat poboczny wobec kardiologii, a staje się jej integralnym elementem.
Kluczowe przesłanie dokumentu
Konsensus podkreśla dwukierunkową i wielopoziomową zależność między zdrowiem psychicznym a układem sercowo-naczyniowym: zaburzenia psychiczne zwiększają ryzyko rozwoju chorób serca, a choroby serca (np. zawał czy niewydolność serca) oraz niektóre formy leczenia, takie jak wszczepienie ICD lub LVAD – zwiększają ryzyko wystąpienia depresji, lęku i zaburzeń snu. Współwystępowanie obu grup problemów wiąże się z gorszym rokowaniem i częstszymi hospitalizacjami. Autorzy postulują, aby ocena stanu psychicznego była tak samo rutynowym elementem opieki kardiologicznej, jak pomiar ciśnienia tętniczego czy lipidogram.
Model ACTIVE – praktyczne ramy działania dla gabinetu i oddziału
Konsensus proponuje praktyczny model wdrażania opieki zorientowanej na pacjenta – zasady ACTIVE:
Acknowledge – uznanie znaczenia zdrowia psychicznego jako części opieki kardiologicznej.
Check – rutynowe pytanie pacjenta o samopoczucie psychiczne.
Tools – stosowanie krótkich, zwalidowanych narzędzi przesiewowych.
Implement – wdrożenie odpowiedniego postępowania na podstawie wyniku przesiewu.
Venture – tworzenie i rozwijanie współpracy z zespołem psycho-kardiologicznym.
Evaluate – ocena skuteczności podjętych działań i ich modyfikacja w razie potrzeby.
Zespół Psychokardiologiczny
Dokument rekomenduje tworzenie zespołów „Psycho-Cardio” – wielodyscyplinarnych struktur łączących kardiologów, psychologów i/lub psychiatrów, pielęgniarki, pracowników socjalnych oraz lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Taki zespół ma zapewniać spójną ścieżkę: od oceny przesiewowej, przez diagnozę kliniczną, po leczenie i monitorowanie efektów, zarówno w warunkach szpitalnych, jak i ambulatoryjnych.
Co to oznacza dla praktyki w Polsce
W polskich realiach klinicznych – przy ograniczonej dostępności psychologów klinicznych w oddziałach kardiologicznych i kardiochirurgicznych – najważniejszym pierwszym krokiem jest wdrożenie prostych narzędzi przesiewowych (np. krótkich, dwupytaniowych wersji skal przesiewowych w kierunku depresji i lęku) w rutynowej wizycie kontrolnej oraz jasne ścieżki skierowania do psychologa lub psychiatry, gdy wynik oceny przesiewowej jest nieprawidłowy. Model „Psycho-Cardio” nie musi oznaczać dużego, sformalizowanego zespołu od pierwszego dnia – może zacząć się od stałej współpracy oddziału kardiologicznego z jednym psychologiem klinicznym i jasno określonych kryteriów kierowania pacjentów.
Jednym z konkretnych przykładów tego, jak zalecenia konsensusu ESC 2025 można przełożyć na projekt badawczy i, docelowo, na praktykę kliniczną, jest nasze badanie, oceniające efekty i bezpieczeństwo hybrydowej telerehabilitacji kardiologicznej u pacjentów z kardiomiopatią przerostową. Ocenialiśmy w nim zmiany stanu psychicznego i percepcji choroby w trakcie programu rehabilitacji w odniesieniu do opieki standardowej, wpisując się bezpośrednio w logikę ACTIVE: systematyczna ocena (Check, Tools) i włączenie interwencji psychologicznej w standardowy proces leczenia kardiologicznego (Implement). Badanie to pokazało, jak ważne jest działanie zespołowe dla stanu psychcznego pacjentów kardiologicznych, ale także jak wazne jest aby nie zatrzemywać się na jednej interwencji, ponieważ jej efekty z czasem maleją.
Podsumowanie dla klinicystów
Konsensus ESC 2025 nie wprowadza rewolucji koncepcyjnej – potwierdza i systematyzuje to, co wielu klinicystów pracujących z pacjentami kardiologicznymi obserwowało od lat. Jego wartością jest nadanie tej obserwacji rangi oficjalnego stanowiska ESC, co ułatwia argumentację za finansowaniem etatów psychologów klinicznych w ośrodkach kardiologicznych oraz włączeniem oceny psychicznej do standardów opieki, w tym do programów rehabilitacji kardiologicznej i telerehabilitacji.
