Decyzja o wszczepieniu urządzenia wspomagającego pracę komory serca (LVAD, left ventricular assist device) zapada zwykle w sytuacji, gdy niewydolność serca osiąga zaawansowane stadium, a inne metody leczenia przestają wystarczać. Dla pacjenta i jego rodziny to moment przełomowy – z jednej strony szansa na dalsze życie, z drugiej strony wejście w zupełnie nową rzeczywistość: życie z urządzeniem mechanicznym połączonym z zewnętrznym zasilaniem, konieczność stałej opieki nad sprzętem i głęboka zmiana codzienności.

Dlaczego przygotowanie psychiczne jest tak samo ważne jak przygotowanie medyczne

Kwalifikacja do LVAD obejmuje dziś standardowo ocenę psychologiczną – nie jako formalność, lecz dlatego, że stan psychiczny pacjenta realnie wpływa na przebieg leczenia. Osoba, która rozumie, na czym polega życie z urządzeniem, i ma wsparcie w radzeniu sobie z lękiem czy obniżonym nastrojem, lepiej współpracuje w opiece nad sprzętem i łatwiej wraca do codziennych aktywności. Z kolei nierozpoznane zaburzenia psychiczne – zwłaszcza depresja czy zaburzenia lękowe – mogą utrudniać przystosowanie się do nowej sytuacji i współpracę z zespołem leczącym zarówno przed, jak i po zabiegu.

Z czym mierzy się pacjent przed zabiegiem

• Lęk przed samą operacją i przed życiem „podłączonym” do urządzenia.
• Obawa o to, jak zmieni się wygląd ciała i codzienne funkcjonowanie (zewnętrzny napęd, konieczność noszenia baterii).
• Niepewność co do reakcji bliskich i własnej roli w rodzinie – czy nadal będę w stanie pracować, opiekować się dziećmi, być partnerem/partnerką.
• U części pacjentów – objawy depresyjne związane z długotrwałym wyczerpaniem chorobą przed kwalifikacją do zabiegu.

Co pomaga w przygotowaniu

W naszej pracy przeglądowej (Psychiatria Polska, 2024) opisaliśmy, że przygotowanie psychologiczne do implantacji urządzeń wspomagających krążenie powinno obejmować rzetelną edukację pacjenta i rodziny o tym, jak wygląda życie z LVAD, ocenę i – w razie potrzeby – leczenie współistniejących zaburzeń psychicznych jeszcze przed zabiegiem, a także zaplanowanie wsparcia psychologicznego na okres pooperacyjny. Ważnym elementem jest też przygotowanie opiekuna – najbliższa osoba współodpowiedzialna za obsługę urządzenia potrzebuje własnego wsparcia, nie tylko instrukcji technicznej.

Rehabilitacja kardiologiczna z LVAD – dlaczego to bezpieczne i potrzebne

Osobny obszar naszych badań (European Heart Journal, 2020) dotyczył wczesnej rehabilitacji szpitalnej pacjentów z już wszczepionym LVAD. Długotrwałe unieruchomienie przed zabiegiem – częste u pacjentów oczekujących na przeszczep lub regenerację mięśnia sercowego – prowadzi do znacznego osłabienia siły mięśniowej i koordynacji. Regularny, prowadzony w warunkach szpitalnych trening poprawia u tych pacjentów wydolność wysiłkową, siłę mięśniową i koordynację ruchową. Dla pacjenta oznacza to coś więcej niż lepsze wyniki testów – to odzyskiwanie poczucia sprawczości i kontroli nad własnym ciałem, co ma bezpośrednie przełożenie na samopoczucie psychiczne.

Praktyczne wskazówki dla pacjenta i rodziny

• Poproś zespół kwalifikujący o rozmowę z psychologiem jeszcze przed zabiegiem – to standardowa, a nie dodatkowa część przygotowania.
• Nie bagatelizuj lęku czy obniżonego nastroju przed operacją – to zrozumiała reakcja, ale warto ją nazwać i omówić z zespołem.
• Zaangażuj głównego opiekuna w proces edukacji od samego początku – on lub ona również potrzebuje przestrzeni na pytania i emocje.
• Traktuj wczesną rehabilitację fizyczną po zabiegu jako część powrotu do siebie, nie tylko obowiązek – to ona buduje poczucie, że życie z urządzeniem jest możliwe do opanowania.

Jeśli Ty lub ktoś bliski oczekuje na kwalifikację do LVAD lub przeszczepienia serca i odczuwa silny lęk, poczucie beznadziei lub myśli rezygnacyjne, warto zgłosić to zespołowi leczącemu od razu – im wcześniej rozpocznie się wsparcie psychologiczne, tym łatwiejszy bywa cały proces.